Opasna biljka koju treba izbegavati se proširila po Srbiji! Lepa je, ali može da uništi kožu i nešto MNOGO GORE

Nova invazivna biljka koja se širi Srbijom - divovska mečja šapa, predstavlja ozbiljnu pretnju po zdravlje ljudi. Kontakt sa njom, posebno po sunčanom danu, može da izazove opekotine, plikove, jake alergijske reakcije, pa čak i respiratorne probleme.

Iako divovska mečja šapa (Heracleum sosnowskyi Manden) na prvi pogled izgleda bezazleno, njeno prisustvo u prirodi zahteva oprez: samo dodir sa biljkom može da izazove dugotrajne ožiljke i bolne simptome.

O tome kako prepoznati biljku, zbog čega je opasna i šta učiniti ako se primeti u okolini, govorio je dr sc. Markom Lj. Nestorovićem, botaničar i herbolog u Prirodnjačkom muzeju u Beogradu.

Kako je divovska mečja šapa stigla u Srbiju

Divovska mečja šapa otkrivena je 2016. godine na levoj obali Dunava, u Pančevačkom ritu u blizini beogradskog naselja Kovilovo.

- To je nova vrsta za floru Srbije. Pretpostavlja se da je biljka u Srbiju stigla tokom velikih poplava 2014. godine, vodenim putem iz udaljenih delova Evrope - objašnjava za "Blic zdravlje" dr Nestorović.

- Divovska mečja šapa je otkrivena 1772. godine i opisana kao posebna vrsta 1944. godine od strane I. P. Mandenove. Njeno naučno ime izvedeno je od prezimena botaničara koji je proučavao kavkavsku floru profesora D. I. Sosnovskog - navodi naš sagovornik.

Gde raste divovska mečja šapa

Ova biljna vrsta je prirodno rasprostranjena na Kavkazu, ali se može naći i u Letoniji, Litvaniji, Estoniji, Češkoj, Slovačkoj, Rusiji, Ukrajini, Poljskoj i Mađarskoj.

- U području podnožja Kavkaza, biljka dostiže približno 1-1,5 metar visine, dok je u Poljskoj njena veličina znatno veća, do 3-3,5 metra. U Centralnoj Evropi, vrsta raste uglavnom na zapuštenim zelenim površinama, ruševinama i obalama reka - priča dr Nestorović.

- Nekada se divovska mečja šapa koristila za ishranu domaćih životinja, najviše u bivšim Sovjetskim zemljama. Ta praksa je napuštena, ali biljka se i dalje širi velikom brzinom u delovima Poljske i Mađarske, a sada je prisutna i u Srbiji. Tokom Sovjetskog Saveza, gajena je kao usev, odakle je "pobegla" u prirodu.

Jedna od 14 najinvazivnijih biljnih vrsta

Ova biljka je alohtona (unesena) vrsta, što znači da nije autohtona, i jedna je od najopasnijih stranih biljaka - zbog svog invazivnog karaktera i potencijalne opasnosti koju predstavlja za biodiverzitet i ljudsko zdravlje.

- Divovska mečja šapa je biljka sa veoma izraženim jakim alergenim svojstvima. Jedna je od najopasnijih invazivnih biljaka u Evropi. Spada u 14 najinvazivnijih biljnih vrsta, tako da negativno utiče na biodiverzitet, kao i na zdravlje ljudi. Zahvaljujući tome, ova biljka preti da se raširi i na druge teritorije naše zemlje - kaže naš sagovornik.

Zašto je divovska mečja šapa opasna po ljude i životinje

Divovska mečja šapa je veoma toksična, pre svega zbog fotoalergijskih svojstava.

- Ova biljka predstavlja ozbiljnu pretnju ljudskoj populaciji zbog svojih fotoalergijskih svojstava, koja su rezultat prisustva intenzivno toksičnih furanokumarina u njenom soku. Furanokumarini se nalaze u malim dlakama koje prekrivaju listove. Mogu da prodru kroz kožu kroz epitelni sloj, predstavljajući direktnu pretnju po ljudsko zdravlje - upozorava dr Nestorović.

Kontakt sa biljkom po sunčanom danu može da dovede do razvoja velikih plikova i simptoma opekotina.

- U slučaju konzumiranja, biljka je štetna i za domaće životinje, izazivajući, između ostalog, unutrašnje krvarenje i dijareju. Iako toksična svojstva su poznata već dugi niz godina, svakog leta ljudi koji su bili u kontaktu sa biljkom javljaju se kod lekara različitih medicinskih specijalnosti - kaže dr Nestorović.

Šta se dešava u kontaktu sa divovskom mečjom šapom

Za ljude je divovska mečja šapa potencijalno opasna: u kontaktu sa kožom po sunčanom danu može da izazvati opekotine i otoke na koži, a u pojedinim slučajevima i respiratorne alergije ili čak anafilaktički šok.

- S obzirom na to da sadrži furanokumarine, dolazi do upale kože kada je koža izložena suncu ili UV zracima. U početku koža je crvena i počinje svrab. U roku od 48 sati stvaraju se mehurići u obliku opekotine - objašnjava dr Nestorović.

Šta uraditi ako se dodirne divovska mečja šapa

Prema rečima sagovornika, posebno treba izbegavati kontakt sa biljkom po sunčanom danu, jer izaziva fototoksičan efekat

- Biljka je veoma alergena, a njen sok sadrži fototoksične materije furanokumarine. Zato je važno biljku izbegavati u širokom luku, ne dirati je golim rukama i ne dozvoliti deci da se igraju u njenoj blizini. Takođe, ne treba je prenositi na druga mesta i davati seme radi daljeg rasađivanja zbog dekorativnosti.

- Ukoliko dođe do kontakta sa kožom, potrebno je odmah oprati ruke vodom i sapunom - savetuje dr Marko Nestorović.

Kako prepoznati divovsku mečju šapu

Divovska mečja šapa je dvogodišnja ili višegodišnja biljka, robusnog izgleda, koja može da naraste od 1 do 3 metra.

- Stablo je čvrsto i slabo dlakavo sa ljubičastim mrljama. Na gornjoj površini listovi su bez dlaka, dok su na naličju malo dlakavi. Donji listovi su podeljeni u tri segmenta, koji nisu duboko urezani. Cvetovi su beli, a ponekad ružičasti - opisuje dr Nestorović.

Biljka cveta od juna do avgusta, a iako cveta i plodonosi samo jednom u toku životnog ciklusa, proizvodi veliki broj semena.

- Iako u prirodi izgleda bezazleno, ova biljka je fitotoksična. što znači da sadrži otrove koji u kombinaciji sa sunčevom svetlošću mogu izazvati opekotine, plikove i dugotrajne ožiljke na koži. Ali samo ukoliko je dodirnete! Kada je jako UV zračenje, toj biljci ne treba prilaziti - ponavlja naš sagovornik.

Gde se u Srbiji može naći divovska mečja šapa

Za sada biljka je zabeležena samo na području Pančevačkog rita, u blizini kanala.

- Međutim, velika je verovatnoća da se ova biljka može naći i na drugim mestima u Srbiji, pre svega pored rečnih tokova - napominje dr Nestorović.

Šta uraditi ako se primeti

Ako se uoči biljka u svom okruženju, dr Marko Nestorović savetuje:

Ne dirati je golim rukama.

Obavestiti nadležne institucije.

Ne sakupljati seme niti je poklanjati radi ukrasa.

- Ma koliko da vam je lep cvet, nemojte odneti nekome na poklon - ističe dr Nestorović.

Koliko vremena je potrebno da se iskoreni divovska mečja šapa

Divovska mečja šapa je invazivna vrsta koja ugrožava domaće biljke i biodiverzitet. Brzo se širi na poljoprivrednom zemljištu, smanjuje prinos useva i teško se uništava.

- Po kategoriji EPPO (European and Mediterranean Plant Protection Organization), čiji je član Srbija, divovska mečja šapa se nalazi na A2 listi, kojoj pripadaju karantinski štetni organizmi, što nas obavezuje da donesemo mere za njeno uništavanje. Ukoliko pojedinačne biljke donesu seme koje se potom raspe po zemljištu, poništavaju se napori prethodnog iskorenjivanja jer seme zadržava klijavost do deset godina - navodi dr Nestorović.

Za slabljenje veće kolonije divovske mečje šape potrebno je vreme.

- Značajno smanjenje broja biljaka može da se očekuje tek nakon četiri do pet godina upornog iskorenjivanja. Pred stručnjacima zaštite bilja ovo je složen zadatak, jer se invazivne korovske vrste brzo šire, a njihovo suzbijanje je mukotrpan i skup proces.

- Procene globalne štete od invazivnih vrsta iznose oko 400 milijardi dolara godišnje. Rano otkrivanje i praćenje širenja ovih biljaka od ključnog je značaja, budući da su jedan od glavnih pokretača promena u biodiverzitetu i ekosistemima - poručuje naš sagovornik.

Divovski svinjski korov - još opasniji "rođak"

Najpoznatiji invazivni predstavnik roda Heracleum je divovski svinjski korov (Heracleum mantegazzianum Sommier & Levier).

- Ova biljka je znatno toksičnija od divovske mečje šape – može da izazove slepilo i ozbiljne opekotine i oštećenja kože. Veoma je toksična, a ako dospe u oko uslediće slepilo koje se uglavnom ne može da se leči - naglašava dr Nestorović.

Biljka može da naraste od 2 do 3 metra i ima vrlo lep cvet, ali opasnost je stvarna: u početku koža postaje crvena i svrbi, a u roku od 48 sati pojavljuju se mehurići slični opekotini. Ti mehurići često ostavljaju crne ili ljubičaste ožiljke koji mogu da traju i nekoliko godina.

- U Nemačkoj, gde je biljka postala ozbiljna smetnja, zabeleženo je oko 16.000 žrtava u jednoj godini - navodi dr Nestorović.

Divovska mečja šapa i porodica štitara

Prema botaničkoj klasifikaciji, divovska mečja šapa pripada porodici Apiaceae, poznatoj i kao Umbelliferae ili štitare (štitonoše), zbog karakterističnih cvasti u obliku štitova. Ova grupa biljaka bila je poznata još Teofrastu, u 3. veku pre nove ere.

- Mnoge biljke iz ove porodice imaju poseban miris i ukus, koji potiče od etarskih ulja u unutrašnjim rezervama biljke. Neke vrste su veoma otrovne, poput kukute (Conium maculatum). Sa druge strane, članovi ove familije se koriste i kao hrana, začini, lekovi pa čak i parfemi – tu spadaju mrkva, kim, morač i druge - navodi dr Nestorović.

Štitare su najčešće zeljaste biljke sa šupljim, rebrastim stabljikama. Listovi su obično višestruko perasto deljeni sa lisnim rukavcem koji obuhvata stabljiku.

- Cvasti su sitni i složeni u štitove, a plod je šizokarpijum koji se pri zrenju cepa na dve orašice. Većina ovih biljaka ima unutrašnje rezervoare sa etarskim uljima, kumarinima i furokumarinima, zbog čega se njihov karakterističan miris i ukus oseća tek kada se delovi biljke smrve - objašnjava dr Marko Nestorović.

Bonus video: Alergija na ambroziju - Kako postupiti i koji su prvi simptomi?

(Espreso/Blic/D.S.)